از برآوردهای آماری غلط تا کاهش مستمر ظرفیت تولید

ریشه‌یابی بحران در بازار گوشت

بحران افزایش قیمت گوشت قرمز که یکی از کالاهای اساسی مورد نیاز جامعه و دارای جایگاه ویژه ای در سبد خانوار است، در چند هفته اخیر به یکی از مهمترین دغدغه های جامعه و مباحث مورد چالش رسانه ها تبدیل شده است. در میان صاحب نظران و فعالان این عرصه هر یک به زعم خود به یک و یا چند دلیل وقوع این چالش اشاره می کنند. اما بررسی های دقیق­تر اندیشکده برهان حاکی از دلایل زیربنایی و علل ریشه­ای است که اکنون در قیمت گوشت قرمز خود را نشان داده و لازم است مورد مداقه بیشتر قرار گیرد. برخی از مهمترین علل ریشه وضعیت کنونی در بازار گوشت عبارت اند از:

۱- برآوردهای غلط آماری از ظرفیت­های تولید

یکی از مهمترین چالش­های موجود اطلاعات بعضا نادرست و متضاد در خصوص ظرفیت های تولید دامی در داخل کشور است. یکی از مهمترین مولفه های موثر بر ظریفت تولید، تعداد دام زنده کشور اعم از سبک و سنگین است. بررسی اطلاعات منتشر شده از سوی نهادهای مختلف کشور حاکی از مغایرت­های جدی آماری در خصوص دام زنده در کشور است. به عنوان نمونه در سال ۱۳۹۶، مقایسه میزان برآورد رسمی منتشر شده از سوی معاونت امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی و نیز سرشماری مرکز آمار ایران در همین سال، حاکی از ان است که در مجموع برآورد وزارت جهاد، تعداد دام زنده کشور را در حدود ۲۰% بیش از سرشماری مرکز آمار (که مبتنی بر اطلاعات میدانی و نزدیک­تر به واقع است) نشان می دهد. مقایسه دقیقتر امار این دو نهاد در جدول ذیل امده است:

سرشماری مرکز امار ایران

برآورد وزارت جهاد کشاورزی

نسبت سرشماری مرکز امار به براورد وزارت جهاد

گوسفند و بره

۴۰۰۲۹۶۸۷

۴۶۶۰۱۰۰۰

۸۵.۹۰%

بز و بزغاله

۱۵۷۱۱۰۸۴

۱۸۵۰۰۶۰۰

۸۴.۹۲%

گاو و گوساله آمیخته (دو رگ)

۲۲۶۲۱۸۴

۴۴۸۶۳۰۰

۵۰.۴۲%

گاو و گوساله بومی

۱۷۰۲۲۲۴

۲۵۲۳۴۸۰

۶۷.۴۶%

گاو و گوساله اصیل

۹۱۴۹۵۵

۱۱۴۳۴۰۰

۸۰.۰۲%

شتر و بچه شتر

۱۴۱۰۵۲

۱۸۳۹۰۰

۷۶.۷۰%

گاومیش و بچه گاومیش

۱۲۶۷۶۵

۲۱۵۲۲۰

۵۸.۹۰%

جمع

۶۰۸۸۷۹۵۱

۷۳۶۵۳۹۰۰

۸۲.۶۷%

مقایسه نتایج برآورد اماری وزارت جهاد کشاورزی  و سرشماری مرکز آمار ایران از دام زنده در کشور در سال ۱۳۹۶ (واحد: رأس)

 

از انجایی که وزارت جهاد کشاورزی متولی اصلی تنظیم بازار گوشت قرمز است، برآورد غلط و مغایر با واقع این دستگاه می­تواند تأثیر منفی اشکاری بر برنامه­ریزی های تولید و تدابیر و تمهیدات لازم برای تنظیم بازار بگذارد که به نظر می­رسد همین براورد غلط در شرایط کنونی پیامدهای حال حاضر را به همراه داشته است.

از سویی میزان دام زنده کشور (که مهمترین مولفه موثر بر تولید گوشت قرمز است) نیز نه تنها افزایش نیافته در طول ۱۵ گذشته کاهش یافته است

۲- کاهش تولید گوشت

بر اساس اخرین امارگیری مرکز امار ایران از گوشت قرمز تولید شده انواع دام‌های ذبح‌شده در کشتارگاه‌های کشور در فصل پاییز ۱۳۹۷ ، مقایسه عملکرد کشتارگاه‌های کشور در پاییز سال ۱۳۹۷ با عملکرد فصل مشابه سال ۱۳۹۶ نشان‌دهنده کاهش ۲۰ درصدی مقدار تولید گوشت قرمز در کشتارگاه‌های رسمی کشور است. کاهش مقدار تولید گوشت نسبت به فصل مشابه سال قبل برای گوسفند و بره ۲۲ درصد، برای بز و بزغاله ۱۴ درصد، برای گاو و گوساله ۱۸ درصد، برای گاومیش و بچه گاومیش ۲۳ درصد، و برای شتر و بچه شتر ۴۴ درصد بوده است. مقایسه امار لاشه قابل مصرف در کشتارگاه از نظذ وزنی و تعداد، به خوبی نشانگر این کاهش قابل توجه است:

تعداد لاشه (هزار رأس)

گوسفند و بره

بز و بزغاله

گاو و گوساله

شتر و بچه شتر

گاومیش و بچه گاومیش

جمع

۱۳۹۷پاییز

۱۴۵۱

۵۱۳

۲۳۰

۴.۷

۴.۸

۲۲۰۳.۵

۱۳۹۶پاییز

۱۸۸۵

۵۸۶

۲۸۸

۶.۳

۸.۳

۲۷۷۳.۶

تغییر

۲۳.۰۲-%

۱۲.۴۶-%

۲۰.۱۴-%

۲۵.۴۰-%

۱۷.۴۲-%

۲۰.۵۵-%

تعداد لاشه قابل مصرف دام در کشتارگاه های کشور

 

وزن (هزارتن)

گوسفند و بره

بز و بزغاله

گاو و گوساله

شتر و بچه شتر

گاومیش و بچه گاومیش

جمع

۱۳۹۷پاییز

۲۸.۲

۷.۶

۴۶.۶

۰.۹۷۳

۰.۹۱۵

۸۴.۲۸۸

۱۳۹۶پاییز

۳۶.۴

۸.۸

۵۶.۶

۱.۷۲۶

۱.۱۸۳

۱۰۴.۷۰۹

تغییر

-۲۲.۵۳%

-۱۳.۶۴%

-۱۷.۶۷%

-۴۳.۶۳%

-۲۲.۶۵%

-۱۹.۵۰%

وزن لاشه قابل مصرف دام در کشتارگاه های کشور

 

مقایسه امارهای پاییز سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته به خوبی حاکی از کاهش ۲۰درصدی عرضه گوشت قرمز است که خود تأثیر جدی بر قیمت گذارده است.

۳- روند کاهشی در بلندمدت

نکته دیگری که باید مورد توجه باشد میزان تولید دام و ظرفیت سازی های متناسب با آن در بازه زمانی بلند مدت است. بر اساس آمارهای وزارت جهاد کشاورزی میزان تولید گوشت قرمز کشور از ۷۵۲ هزارتن در سال ۱۳۸۲ به ۸۳۵ هزارتن در سال ۱۳۹۶ رسیده است. فارغ از صحت سنجی این آمار، معنای دیگر این داده ها، رشد ۱۱درصدی در طول ۱۵ سال گذشته است و این در حالی است که جمعیت کشور در همین بازه زمانی بیش از ۲۰% رشد نموده و انتظار می رفته تا متناسب با رشد جمعیت ظرفیت تولید نیز ارتقا یابد.

از سویی میزان دام زنده کشور (که مهمترین مولفه موثر بر تولید گوشت قرمز است) نیز نه تنها افزایش نیافته بلکه کاهش نیز یافته است. بر اساس سرشماری های مستمر مرکز آمار ایران از دام زنده کشور در طول ۱۵ گذشته کاهش یافته است که جزئیات این روند کاهشی در جدول ذیل آمده است:

سال

گاو و گوساله

گاومیش و بچه‌گاومیش

شتر و بچه‌شتر

گوسفند و بره

بز و بزغاله

جمع دام زنده (هزار رأس)

جمعیت کشور (هزارنفر)

۱۳۸۲

۶۰۱۰

۱۵۹

۱۳۹

۳۷۱۳۷

۲۰۱۶۷

۶۳۶۱۲

۶۷۳۱۵

۱۳۸۴

۷۶۱۰

۱۹۱

۱۵۲

۵۳۸۰۰

۲۵۵۳۱

۸۷۲۸۴

۶۹۳۹۰

۱۳۸۷

۷۰۸۹

۴۹۹۷۶

۲۲۳۳۴

۷۹۳۹۹

۷۲۲۶۶

۱۳۹۰

۶۰۷۶

۱۶۰

۸۶

۵۰۲۱۵

۲۲۰۹۴

۷۸۶۳۱

۷۵۱۵۰

۱۳۹۳

۴۲۳۲

۱۰۷

۱۰۹

۳۱۴۲۱

۱۲۳۳۳

۴۸۲۰۲

۷۷۹۷۰

۱۳۹۶

۴۸۷۹

۱۲۷

۱۴۱

۴۰۰۳۰

۱۵۷۱۱

۶۰۸۸۸

۸۱۰۷۰

تغییر

۱۸.۸۲%-

۲۰.۱۳-%

۱.۴۴%

۷.۷۹%

۲۲.۱۰-%

۴.۲۸-%

۲۰.۴۳%

تعداد دام زنده و مقایسه آن با جمعیت کشور بر اساس سرشماری های مرکز آمار ایران (هزار رأس-هزار نفر)

 

مقایسه میزان کل جمعیت کشور و دام زنده موجود در کشور حاکی از بر هم خوردن تعادل میان این دو در طی ۱۵ سال گذشته است و همین امر به کاهش جدی ظرفیت تولید انجامیده است:

مقایسه عملکرد کشتارگاه‌های کشور در پاییز سال ۱۳۹۷ با عملکرد فصل مشابه سال ۱۳۹۶ نشان‌دهنده کاهش ۲۰ درصدی مقدار تولید گوشت قرمز در کشتارگاه‌های رسمی کشور است.

۴- سایر علل

علاوه بر موارد فوق، دلایلی همچون قاچاق گسترده دام به خارج، اختلال در تأمین نهاده های دامی و … نیز به عنوان علل تأثیرگذار بر بازار گوشت قرمز معرفی شده است. در خصوص میران قاچاق به دلیل فقدان داده های آشکار و رسمی نمی توان قضاوت دقیقی داشت، اما در خصوص تأمین نهاده های دامی باید گفت بر اساس آمارهای گمرکی میزان واردات نهاده هایی همچون ذرت دامی و جو که با ارز ۴۲۰۰۰ ریالی وارد شده در طول سال جاری نسبت به مدت مشابه سال پیش حداقل ۲۰درصد رشد داشته است. البته احتمال واردات ذرت برای مصرف انسانی به جای ذرت دامی و یا قاچاق مجدد این ذرت به خارج و احتکار و یا فروش داخلی آن به قیمت آزاد توسط تأمین کنندگان منتفی نیست.

منابع

۱- مرکز آمار ایران
۲- معاونت امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی
۳-گمرک جمهوری اسلامی ایران

نوشته های مشابه

بستن
بستن