پرواز صفرها

ارزیابی و تجارب حذف چهار صفر از پول ملی

مدتی است که به تازگی ـ پس از چند سال ـ مجدد بحث حذف چند صفر از پول ملی کشور به صورت جدی مطرح شده است و حتی سریع‌تر از تصور عمومی در حال اجرایی شدن است. مقام‌های مسؤول برای بیان درستی اجرای این طرح و لزوم انجام آن عمدتاً یا از کشورهای دیگر مثال می‌آورند و یا از موضوع افزایش قیمت کالاها و مشکلات ناشی از افزایش حجم و رقم مندرج در اسکناس و مسکوکات لازم برای خرید کالاها و وجود مشکلات حسابداری سخن می‌گویند. آنان هم‌چنین حذف چند صفر از پول ملی کشور را موجب ارتقای ارزش پول ملی و افزایش وجهۀ ملی در بعد بین المللی عنوان نموده و بر این نکته اصرار می‌ورزند.

تغییر پول ملی به دو شیوۀ کمّی و اسمی در دهه‌های گذشته دست آویزی برای حل مشکلاتی چون افت شدید ارزش پول بوده است. در کشور ما طرح موضوع حذف چهار صفر از پول ملی که در وادی امر به عنوان افزایش ارزش پول ملی مطرح گردید و به تدریج این ادعا پس گرفته شد. شاید نسبت به افراد سنین پایین‌تر که این مسأله را فقط شنیده‌اند و عملاً احساس نکرده‌اند دلیل شاخصی بر طرح آن باشد، زیرا اصولاً اولویت‌ها تحت تأثیر دو عامل عمده هستند، اول انتخاب نوع شاخص‌های اولویت، در صورتی که قرار باشد انتخاب بر اساس مبانی علمی باشد و دوم انتخاب بدون شاخص و بر اساس مقایسۀ بین چند گزینه که توسط یافته‌های فرد یا جمع تا آن مقطع تشخیص داده شده باشد.

اگر دقت شود، در این دو گزینه در هر صورت قضاوت‌های ارزشی و احساسی در اولویت گذاری مؤثر است. در گزینۀ اول تشخیص و انتخاب شاخص تحت تأثیر قضاوت ارزشی است. گاهی در وزن دادن به شاخص‌ها خود را نشان می‌دهد و در گزینۀ دوم قدرت تشخیص مسائل و اهم و فی الاهم کردن آن‌ها و مرتب کردن آن‌ها به ترتیب ضرورت تحت تأثیر قضاوت ارزشی و قوۀ تشخیص افراد است. ساده‌ترین دلیل این مدعا این است که حالتی تصور شود که جمع اولویت گذار ترکیب دیگری داشته باشند، به طور حتم در شیوۀ اعمال شدۀ این گروه با گروه قبلی تفاوت وجود دارد. در هر حال نکتۀ مورد تأکید بی‌تأثیر نبودن همراهی طیف سیاست‌گذار برنامۀ حذف چند صفر از همگامی و همراهی با پدیدۀ افت قدرت خرید پول در سه دهۀ گذشته است.

هر چند این اقدام در کشورها بی سابقه نیست و از این رو مخالفت با این طرح مبتنی بر ناکافی بودن شرایط اقتصاد کشور برای اجرای این طرح است. مهم‌ترین دلیلی که کشورها را وادار به اجرای چنین برنامه‌ای می‌کند، ناکارآمدی نظام تسویۀ مبادلات پولی و عدم توانایی پول ملی در ایفای وظایف خود است که گاه عدم اقدام به موقع جهت اصلاح پول ملی، از طرف مسئولین اقتصادی یک کشور، ممکن است منجر به تمایل افراد به استفاده از ارز خارجی جهت انجام مبادلات داخلی خود شود؛ چرا که در اثر بی‌ثباتی به‌وجودآمده در پول ملی، افراد جامعه، برای حفظ ارزش پول خود، به پول‌های قوی‌تر مراجعه می‌کنند.

در ایران از سال ۱۳۰۸ واحد پول به طور رسمی ریال اعلام شده و این واحد پولی تا کنون دست‌خوش تحولات پولی عمده‌ای شده که عامل اصلی آن تورم است.

در مجموع عواملی چون هزینۀ بالای چاپِ این حجمِ انبوهِ اسکناس و امحای اسکناس‌های فرسوده، هزینه‌های ناشی از افزایش جُرم و بزه در زمان‌ها و مکان‌های مختلف، از جمله در بانک‌ها، عدم توانایی پول در انجام وظایف خود از جمله محاسبات، نگه‌داری حساب‌ها و ثبت آمارها و نبود کارایی مطلوب در جریانِ گردشِ نقدینگی و صعوبت جریانِ تسویۀ نقدی مبادلات، کاهش اعتماد عمومی به پول ملی و در نتیجه، گرایش به ارز خارجی جهت انجام مبادلات داخلی و… نشان‌دهندۀ بیماری نظام پرداخت‌ها در کشور است.

نوشته های مشابه

بستن
بستن