مجلس شورای اسلامی در اندیشه‌ی سیاسی امام خمینی(ره)

نظام جمهوری اسلامی بر پایه‌ی آرا و نظرگاه‌های اسلام، شریعت و اندیشه‌های  امام خمینی(ره) بنا نهاده شده است؛ از این رو بررسی دیدگاه‌های امام(ره) در صحنه‌های مختلف نقش تعیین ‌کننده‌ای دارد. ایشان به دلیل اهمیت و جایگاه بالای مجلس و نمایندگان، پیام‌ها و بیانات مختلفی فرمودند که در مسیر حرکت مجلس مؤثر بوده است.


نویسنده: مصطفی جوان

نظام جمهوری اسلامی بر پایه‌ی آرا و نظرگاه‌های اسلام، شریعت و اندیشه‌های  امام خمینی(ره) بنا نهاده شده است؛ از این رو بررسی دیدگاه‌های امام(ره) در صحنه‌های مختلف نقش تعیین ‌کننده‌ای دارد. ایشان به دلیل اهمیت و جایگاه بالای مجلس و نمایندگان، پیام‌ها و بیانات مختلفی فرمودند که در مسیر حرکت مجلس مؤثر بوده است. از آن جا که رهبری در نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران نقش تعیین‌ کننده‌ای دارد و طبق قانون اساسی همه‌ی قوا تحت نظر وی انجام وظیفه می‌کنند، آرا و دیدگاه‌های رهبری در مسیر حرکت قوا از جمله مجلس بسیار مهم و اثر بخش است. دیدگاه‌های امام خمینی(ره) درباره‌ی مجلس را می‌توان به چهار دسته تقسیم نمود:

۱. اهمیت انتخابات مجلس شورای اسلامی

نگاهی به تاریخچه‌ی بیانات امام(ره) در باب مجلس و انتخابات نشان می‌دهد سخنرانی‌ها و بیانات ایشان در ایام انتخابات بیش‌تر و مهم‌تر بوده‌اند. امام(ره) اسلام را دین سیاست می‌دانستند و بر مشارکت مردم در صحنه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی تأکید وافر داشتند. ایشان شرکت در انتخابات را «نشانه‌ی عدم رویگردانی مردم از اسلام» می‌دانند.[۱]

حضرت امام خمینی در بسیاری از سخنرانیها وبیانات خویش به اهمیت انتخابات مجلس اشاره نموده‌اند: «گمان نمی‌کنم که نقش و اهمیت انتخابات مجلس شورای اسلامی بر کسی پوشیده باشد. بحمدالله هر چه از عمر بابرکت انقلاب شکوهمند اسلامی ما می‌گذرد، مردم مسلمان و متعهد کشورمان به اهمیت حضور و نقش تعیین ‌کننده‌ی خود در تمامی صحنه‌های انقلاب آشناتر می‌شوند و راز دوام و بقا و استحکام قیام الهی خود را بهتر کشف می‌نمایند.»[۲]

«اگر در انتخابات مسامحه کنیم، مطمئن باشید از راه مجلس به ما لطمه می‌زنند. باید دانست مسلمان بودن تنها فایده‌ای ندارد، باید جمهوری اسلامی را قبول داشته باشد و از مسایل روز اطلاع داشته باشد، کسانی را که انتخاب می‌کنید باید مسایل را تشخیص دهند.»[۳]

«مسأله‌ی انتخابات یک امتحان الهی است که گروه‌گرایان را از ضوابط‌گرایان ممتاز می‌کند و مؤمنین و متعهدین را از مدعیان جدا می‌نماید و کسانی که خود را کاندیدا می‌کنند یا کاندید گروه‌هایی هستند، اگر خود را صالح برای وکالت در یک چنین مجلسی نمی‌دانند، وجود آن‌ها در این مکان نفعی برای کشورشان ندارد. خدای متعال را در نظر بگیرند و رضای او را بر رضای خود مقدم بدارند و چنین خلاف ناشایسته‌ای را مرتکب نشوند.»[۴]

«یکی از وظایف مهم شرعی و عقلی ما برای حفظ اسلام و مصالح کشور، حضور در حوزه‌های انتخابیه و رأی به نمایندگان صالح، کاردان و مطلع بر اوضاع سیاسی جهان و سایر چیزهایی که کشور به آن‌ها احتیاج دارد می‌باشد.»[۵]

امام(ره) در وصیت‌نامه‌شان در ارتباط با انتخابات چنین می‌فرماید:

«وصیت من به ملت شریف آن است که در تمام انتخابات چه انتخابات رییس‌جمهور و چه نمایندگان مجلس شورای اسلامی و چه انتخاب خبرگان در صحنه باشند.»[۶]

«باید ملت شریف بدانند که انحراف از این امر مهم اسلامی (انتخابات مجلس شورای اسلامی)، خیانت به اسلام و کشور است و موجب مسؤولیت عظیم است.»[۷]

«نگویید دیگران رأی می‌دهند، من هم باید رأی بدهم، تو هم باید رأی بدهی، آن روستایی هم که در کنار مزرعه‌ی خویش کار می‌کند باید رأی بدهد، تکلیف است. این یک تکلیف الهی است.»[۸]

حضرت امام(ره) در خصوص آزادی مردم در انتخاب می‌فرمایند:

«امروز دیگر مثل سابق نیست که یک لیستی درست بکنند و بفرستند هر جا، این‌ها باید بشود غیر از این‌ها نباید بشود یا یک دسته مأمور بفرستند سر صندوق‌ها هر کاری دلشان می‌خواهد بکنند. امروز اختیار دست خود شماهاست و احدی حق ندارد که تصرف بکند. در تشخیص خودتان اگر می‌توانید تشخیص بدهید و اگر خودتان نمی‌توانید، خوب، اشخاص متدین صحیح هستند به آن‌ها مراجعه کنید که آن‌ها تشخیص بدهند، آن‌ها باید عمل بکنند.»[۹]

«همان ‌طور که بارها گفته‌ام، مردم در انتخابات آزادند و احتیاج به قیم ندارند و هیچ فرد و یا گروه و دسته‌ای حق تحمیل فرد و یا افرادی را به مردم ندارند. جامعه‌ی اسلامی ایران مسلم قدرت تشخیص و انتخاب کاندیدای اصلی را دارند. البته مشورت در کارها از دستورات اسلامی است و مردم با متعهدین و معتمدین خویش مشورت نمایند.»[۱۰]

۲. ویژگی‌های کاندیداها و نمایندگان مجلس شورای اسلامی

با توجه به اهمیت جایگاه مجلس در اندیشه‌ی امام و تأثیر با واسطه یا بی‌واسطه‌ی آن بر تمامی عرصه‌های زندگی فردی و اجتماعی، حضور آگاهانه و فعالانه‌ی آن‌ها در انتخاب افراد اصلح مسؤولیتی الهی است. ایشان معتقد بودند: «اگر اصلح را انتخاب کنید، کاری اسلامی می‌کنید و این یک محکی است برای خودتان که تشخیص بدهید انتخاب برای اسلام است یا برای صلاح خودتان»[۱۱]

حضرت امام(ره) شرایط کاندیداهای نمایندگی را این‌طور بیان می‌فرمایند:

«مردم شجاع ایران با دقت تمام به نمایندگانی رأی دهند که متعبد به اسلام، وفادار به مردم باشند و در خدمت به آنان احساس مسؤولیت کنند و طعم تلخ فقر را چشیده باشند و در قول و عمل مدافع اسلام پابرهنگان زمین یا اسلام مستضعفین، اسلام رنج‌دیدگان تاریخ، اسلام عارفان مبارزه‌جو، اسلام پاک‌طینتان عارف و در یک کلمه، مدافع اسلام ناب محمدی(ص) باشند و افرادی را که طرفدار اسلام سرمایه‌داری، اسلام مستکبرین، اسلام مرفهین بی‌درد، اسلام منافقین، اسلام راحت‌طلبان، اسلام فرصت‌طلبان و در یک کلمه اسلام آمریکایی هستند طرد نموده و به مردم معرفی نمایند.»[۱۲]

بنابراین از نظر امام(ره)، تعبد به اسلام و اعتقاد به جمهوری اسلامی، پشتیبان و تابع ولی فقیه بودن، وفاداری به مردم، اطلاع و آگاهی به مسایل روز، خادم محرومان بودن از ویژگی کاندیداهای نمایندگی است.

«من متواضعانه از شما می‌خواهم که حتی‌الامکان در انتخابات اشخاص با هم موافقت نمایند و اشخاص اسلامی، متعهد غیر منحرف از صراط مستقیم الهی را در نظر بگیرند و سرنوشت اسلام و کشور خود را به دست کسانی بدهید که به اسلام و جمهوری اسلامی و قانون اساسی معتقد و نسبت به احکام نورانی الهی متعهد باشند و منفعت خود را بر مصلحت کشور مقدم ندارند.»[۱۳]

بنابراین اعتقاد به قانون اساسی هم از دیگر ویژگی‌های کاندیداها از نظر امام(ره) است:

«وکیلی را انتخاب کنید که به جمهوری اسلامی معتقد باشد، اگر وکیلی باشد که پیشانی‌اش از شدت سجده پینه بسته ولیکن جمهوری اسلامی را نمی‌خواهد این به درد شما نمی‌خورد و اگر وکیلی باشد که بدانید با رژیم منحوس، دشمن بود و با آمریکا و شوروی دشمن بود، لکن جمهوری اسلامی را نمی‌خواهد، این را وکیل تعیین نکنید. وکیلی را که انتخاب می‌کنید آنی است که جمهوری اسلامی را عقیده داشته باشد.»[۱۴]

«کسانی را که انتخاب می‌کنید باید مسایل را تشخیص دهند، نه از افرادی باشند که اگر روس یا آمریکا یا قدرت دیگری تشری زد بترسند، باید بایستند و مقابله کنند. سعی کنید مثل مرحوم مدرس را انتخاب کنید.[۱۵] وکلای مجلس از طبقه‌ای باشند که محرومیت و مظلومیت مستضعفان و محرومان جامعه را لمس نموده و در فکر رفاه آنان باشند، نه از سرمایه‌داران و زمین‌خواران و صدرنشینان مرفه و غرق در لذات و شهوات که تلخی محرومیت و رنج گرسنگان و پابرهنگان را نمی‌توانند بفهمند.»[۱۶]

«از مهمات امور، تعهد وکلای مجلس شورای اسلامی است. ما دیدیم که اسلام و کشور ایران چه صدمات بسیار غم‌انگیزی از مجلس شورای غیر صالح و منحرف از بعد از مشروطه تا عصر رژیم جنایت‌کار پهلوی و از هر زمان بدتر و خطرناک‌تر در این رژیم تحمیلی فاسد خورد و چه مصیبت‌ها و خسارت‌های جان‌فرسا از این جنایت‌کاران بی‌ارزش و نوکرمآب به کشور و ملت وارد شد.»[۱۷]

«نگذارید در مجلس شورا اشخاصی بروند که آن‌ها با قدرت‌های بزرگ پیوستگی دارند، باید ملت با اختیار و اراده‌ی خود، با امتیاز خود و انتخاب خود، اشخاص صالح و متقی، اشخاصی را که برای ایران می‌خواهند کار کنند، به نفع ایران کار می‌کنند، آن‌ها را باید تعیین بکنند.»[۱۸]

۳. وظایف نمایندگان مجلس شورای اسلامی

وظایف و اختیارات مجلس و نمایندگان در یک استنتاج کلی از قانون اساسی عبارت‌اند از: ۱ـ وضع قوانین در حدود مقرر در قانون اساسی (اصل ۷۱)؛ ۲ـ تحقیق و تفحص در تمام امور کشور (اصل ۷۶)؛ ۳ـ حق اظهار نظر در همه‌ی مسایل داخلی و خارجی کشور (اصل ۸۴)؛ ۴ـ هر نماینده در مجلس نماینده‌ی کل ملت بوده و در برابر تمام ملت مسؤول است (اصل ۸۴)؛ ۵ـ استیضاح رییس جمهور (اصل ۸۹)؛ ۶ـ استیضاح وزیر یا هیأت وزیران (اصل ۸۹)؛ ۷ـ رسیدگی به شکایات مردم از طرز کار مجلس، قوه‌ی مجریه و قضاییه (اصل ۹۰)؛ ۸ـ تصویب بودجه‌ی سالانه‌ی کل کشور (اصل ۵۲)؛ ۹ـ اظهار نظر، تصویب یا عدم تصویب لوایح و طرح‌های قانونی (اصل ۷۴)؛ ۱۰ـ تأیید یا عدم تأیید برقراری حکومت نظامی توسط دولت؛ ۱۱ـ نظارت بر تمامی امور کشور به منظور حسن اجرای مصوبات مجلس.

وصف این اختیارات نشان می‌دهد که مجلس از جایگاه رفیعی در قانون اساسی برخوردار است تا آن جا که «هیچ‌کس حق انحلال مجلس را ندارد.» مجلس مطلوب از نظر امام(ره) مکانی که «حاصل خون جمعیتی [است] که وفادار به اسلام بودند»[۱۹] که «فراهم آمده از الله اکبرهای مردم»[۲۰] است. چنین مجلسی «عصاره‌ای است از زحمت‌های طاقت‌فرسای ملت مسلمان»[۲۱] که باید آن را «بالاترین مقام کشور»[۲۲] برشمرد. با این حال، حضرت امام(ره) نگاه خاصی به وظایف نمایندگان در قبال با مردم داشتند چنان که در سخنان خویش فرمودند: «انشاءالله نمایندگان محترم مجلس سنگینی بار مسؤولیت و رسالت خود را در این امر خطیر احساس کرده و می‌کنند و به خوبی دریافته‌اند که نظام و مردم از آنان چه انتظاری دارند که باید گفت مجموعه‌ی خواسته‌ها و انتظارات اسلامی مردم از مجلس، رفع گرفتاری‌ها و محرومیت‌ها و دگرگونی در نظام پرپیچ و خم اداری کشور، از انتظارات به حقی است که باید آن‌ها را جدی گرفت و نمایندگان محترم مجلس قبل از پرداختن به لوایح و تبصره‌ها و مواد غیر ضروری به فکر مسایل اصلی و کلیدی کشور باشند و بر اساس اسلام عزیز در کمیسیون‌ها با طرح قوانین و لوایح به سمتی حرکت کنند که مشکلات اساسی کشور مرتفع و سیاست‌های زیربنایی کشور در امور فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی و سیاسی در راستای کمک به محرومین و رفع استضعاف مدون و به مورد اجرا درآید.»[۲۳]

«از نمایندگان مجلس شورای اسلامی در این عصر و عصرهای آینده می‌خواهم که اگر خدای نخواسته عناصر منحرفی با دسیسه و بازی سیاسی وکالت خود را به مردم تحمیل نمودند، مجلس اعتبارنامه‌ی آنان را رد کند…، از همه‌ی نمایندگان خواستارم که با کمال حسن نیت و برادری با هم‌مجلسان خود رفتار و همه کوشا باشند که قوانین، خدای نخواسته از اسلام منحرف نباشد و همه به اسلام و احکام آسمانی آن وفادار باشید تا به سعادت دنیا و آخرت نایل آیید.»[۲۴]

«سیاست نه شرقی و نه غربی را در تمام زمینه‌های داخلی و روابط خارجی حفظ کنید و کسی را که خدای نخواسته به شرق و غرب گرایش دارد، هدایت کنید و اگر نپذیرفت، او را منزوی نمایید و اگر در وزارتخانه‌ها و نهادهای دیگر کشور چنین گرایشی باشد که مخالف مسیر اسلام و ملت است، اول هدایت و در صورت تخلف استیضاح نمایید که وجود چنین عناصر توطئه‌گرا در رأس امور یا قطب‌های حساس موجب تباهی کشور خواهد شد.»[۲۵]

«شما منتخبین مجلس که از پشتیبانی جدی ملت عزیز برخوردارید، باید با کمال قدرت در مقابل قدرت‌های شیطانی که در رژیم دست‌ نشانده‌ی سابق، حاکم بر سرنوشت ما بودند بایستید و از هیچ قدرتی غیر از خداوند قادر نهراسید و جز به مصالح کشور به چیز دیگری فکر نکنید.»[۲۶]

«مجلس شورای اسلامی همان سان که در خدمت مسلمین است و برای رفاه آنان فعالیت می‌نماید، برای رفاه و آسایش اقلیت‌های مذهبی که در اسلام احترام خاصی دارند و از قشرهای محترم کشور هستند اقدام و فعالیت می‌نماید و اساساً آنان با مسلمانان در صف واحد و برای کشور خدمت می‌کنند و در صف واحد از تمام ارزش‌ها و مآثر آن برخوردارند.»[۲۷]

«مجلس محترم شورای اسلامی که در رأس همه‌ی نهادهاست، در عین حال که از اشخاص عالم و متفکر و تحصیل‌کرده برخوردار است، خوب است در موارد لزوم از دوستان متعهد و صاحب‌نظر خود در کمیسیون‌ها دعوت کنند که با برخورد نظرها و افکار کارها سریع‌تر و محکم‌تر انجام می‌گیرد و از کارشناسان متعهد و متدین در تشخیص موضوعات برای احکام ثانویه اسلام نظرخواهی شود که کارها به نحو شایسته انجام گیرد.»[۲۸]ژ

۴. جایگاه مجلس شورای اسلامی

از آن جا که امام(ره) در خانواده‌ای سیاسی متولد شده، تربیت یافته و زندگی کرده است، از همان اوایل زندگی خویش تحولات سیاسی را پی‌گیری کرده و بعدها این موضوع را یادآوری کرده‌اند. ایشان می‌فرمایند: «من خیلی از مجالس را یاد دارم و در بعضی از مجالس هم رفتم به عنوان تماشاچی…»،[۲۹] «من از بچگی، انتخابات را در حدود خودمان دنبال می‌کردم…»[۳۰]. در نتیجه، زمانی که امام عَلَم مبارزه با رژیم را بلند کرد، با آگاهی کامل از اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی وارد فضای مبارزاتی شد و همان‌گونه که گفتیم دو ایراد اساسی بر مجالس صوری رژیم پهلوی وارد آورد. با توجه به نگاه سلبی امام(ره) به مجالس رژیم گذشته، روشن است که حداقل مجلس مطلوب از دیدگاه ایشان نباید آن دو ایراد اساسی پیش‌گفته را داشته باشد. یعنی ابتدا مجلس باید نماینده‌ی ملت باشد. دوم، قوانین مصوب مجلس شورا نباید با قوانین اسلامی مغایرت داشته باشند. امام(ره) در بسیاری از سخنان خویش به این مهم اشاره نموده‌اند:

«مجلس تنها مرجعی است که برای یک ملت است. مجلس قوه‌ی مجتمع یک ملت است در یک گروه، تمام قوای یک ملت در یک گروه مجتمع است و مجلس از همه‌ی مقاماتی که در یک کشوری هست بالاتر است. بنابراین یک همچو مقامی را نشکنید ولو نمی‌توانید. لکن گفتنش اصلش، ذکرش اصلش کار قبیحی است و بر خلاف مصلحت است و بر خلاف مسلک اسلام است.»[۳۱]

«مرکز همه‌ی قانون‌ها و قدرت‌ها مجلس است، مجلس هدایت می‌کند همه را و باید بکند.»[۳۲]

«مجلس محلی است که اکثریت قاطع مسایل مهم کشور بی‌واسطه یا با واسطه به آن وابسته است.»[۳۳]

«با رسمیت مجلس، دیگر باید تمام امور را مجلس اصلاح بکند، یعنی با تمام قدرت، دولتی که تعیین می‌کند، دولت صد درصد اسلامی دارای قدرت باشد و کارهایی را که می‌کند دولت، همین‌طور کارهایی که در وزارتخانه‌ها می‌شود، کارهایی که در استان‌ها می‌شود، همه تحت نظر باشد و مجلس بازخواست کند از این‌ها، بخواهد این‌ها را و استیضاح کند. اگر یک وقت خطا کردند، کار را درست انجام بدهند.»[۳۴]

«مجلس شورای اسلامی که در رأس تمام نهادهای نظام جمهوری اسلامی است، از ویژگی‌های خاصی برخوردار است که مهم‌ترین آن‌ها اسلامی- ملی بودن آن است. اسلامی است که تمام تلاشش در راه تصویب قوانین غیر مخالف با احکام مقدس اسلام است، خصوصاً با برخورداری از شورای محترم نگهبان و ملی است که از متن ملت جوشیده است و دست شرق و غرب و وابستگان به آنان از سرنوشت آن کوتاه است.»[۳۵]

«در کجا سراغ دارید که مجلس شورای آن جا مثل مجلس شورای اسلامی ما باشد؟ در سابق، زمان شاه مخلوع سابق و رضاخان مطرود، مجلس پر بود از دوله‌ها، ممالک‌ها، سلطنه‌ها، متملکین، اشراف، طرفدارهای شرق و غرب، نوکرهای ممالک اجنبی و الآن در مجلس شورای اسلامی ما یک چهره پیدا نمی‌کنید که از این طبقه اشراف باشد، از این طبقه بالا باشد، همه از مردم هستند و مجلس شورای اسلامی ما الآن در هیچ جا نظیر ندارد.»[۳۶]

«آنچه که مجلس شورای اسلامی تصویب نموده و به تأیید شورای نگهبان رسیده، هم شرعی است و هم قانونی می‌باشد.»[۳۷]

«اگر مجلس شورا آن طوری که ما بخواهیم ملی و اسلامی باشد، همه این مطبوعات اصلاح خواهند شد، همه‌ی این رادیو و تلویزیون‌ها اصلاح خواهند شد، همه‌ی این ادارات تصفیه خواهند شد، یعنی ملت باید تصفیه کند به وسیله‌ی اشخاصی که می‌فرستد.»[۳۸]

از آنچه از حضرت امام(ره) در خصوص جایگاه مجلس شورای اسلامی، نمایندگان و وظایف آن‌ها ارایه شد، به طور خلاصه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

حضور مردم در انتخابات دارای نقش و اهمیت ویژه‌ای است و همه‌ی مسؤول سرنوشت اسلام و کشورند، سرنوشت کشور با انتخابات است و از این رو کسی نباید در این خصوص مسامحه نماید، زنان هم‌دوش مردان باید در این صحنه حاضر باشند. انتخابات در انحصار هیچ‌کس نیست و مردم در انتخابات آزادند و احتیاج به قیم ندارند. شرکت نکردن در انتخابات مجلس، خیانت به اسلام و کشور است و اگر مردم کنار بروند همه شکست می‌خورند.

حضرت امام(ره) در خصوص ویژگی‌ها و وظایف نمایندگان، به رعایت مصالح اسلام و کشور در انتخابات اشاره می‌کنند و از این رو از منظر ایشان نماینده باید معتقد به اسلام و جمهوری اسلامی و قانون اساسی باشد، صد درصد مسلمان بوده و مخالف مکتب‌های انحرافی باشد. نمایندگان باید متعهد، متفکر، دلسوز ملت به ویژه مستضعفان بوده و اخلاق خوب و وفادار به ملت و کشور باشند. امام(ره) توصیه می‌فرماید که صدمات نمایندگان ناصالح به اسلام و کشور زیاد است، از این رو اشخاصی وابسته به قدرت‌های خارجی و ملی‌ها و افراد مشکوک و منحرف نباید وارد مجلس شوند.

حضرت امام خمینی(ره) مجلس را از همه‌ی مقام‌ها بالاتر دانسته و مجلس را مرکز همه‌ی قانون‌ها و قدرت‌ها قملداد نموده که همه‌ی امور تحت نظر مجلس است. امام(ره) با اشاره به این‌که مجلس خانه‌ی واقعی ملت است، آن را عصاره فضایل ملت به حساب آورده‌اند.

امام(ره) با اشاره به این‌که مجلس ماحصل خون یک جمعیتی است که وفادار به اسلام بودند و از الله‌اکبرهای مردم فراهم آمده، به طرح مسایل در مجلس با تمام قدرت تأکید می‌کنند. در نهایت این‌که امام(ره) می‌فرماید: «لطمه به مجلس لطمه به جمهوری اسلامی است و به نقش نظارتی مجلس در تمام امور توصیه و تأکید می‌کنند.»

بنابراین مجلس شورای اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی(ره) دارای جایگاه رفیع و بلندی است تا حدی که امام(ره) آن را در رأس امور معرفی می‌فرماید، هم به لحاظ این‌که مرکز وضع قانون است که دیگر نهادها و قوا را به حرکت درمی‌آورد و هم آن‌ها را در مسیر این حرکت مورد نظارت و کنترل قرار می‌دهد و از طرفی نیز برای اجرای قوانین مصوب خود افرادی را بر اساس نظر خود برمی‌گزیند: نتیجه آن‌که همه‌ی امور به نحوی به مجلس ختم می‌شود و به این دلیل است که این قوه چنین جایگاه و قدری را در نزد بنیان‌گذار جمهوری اسلامی دارد.

پی‌نوشت‌ها

[۱] . انتخابات و مجلس در کلام و پیام امام، تهران، مؤسسه‌ی تنظیم و نشر آثار امام، ۱۳۷۴، ص ۲۳۲
[۲]. امام روح‌الله خمینی، صحیفه‌ی نور، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، ۱۳۶۸، ج ۲۰، ص ۱۹۳
[۳]. همان، ج ۱۸، ص ۱۹۸
[۴]. همان، ج ۱۸، ص ۲۳۲
[۵]. همان، ج ۱۸، ص ۲۳۲
[۶]. امام روح‌الله خمینی، وصیت‌نامه الهی سیاسی
[۷]. همو، صحیفه‌ی نور، ج ۱۲، ص ۳
[۸]. همان، ج ۱۵، ص ۵۹
[۹]. همان، ج ۱۸، ص ۲۸۴
[۱۰]. همان، ج ۲۰، ص ۱۹۴
[۱۱] . همان، ج۱۸، ص ۱۳۶
[۱۲]. همان، ج ۲۰، ص ۱۹۴
[۱۳]. همان، ج ۱۱، ص ۲۶۹
[۱۴]. همان، ج ۶، ص ۲۶۲
[۱۵]. همان، ج ۱۸، ص ۱۹۸
[۱۶]. همان، ج ۲۱، ص ۱۸۷
[۱۷]. امام روح‌الله خمینی، وصیت‌نامه سیاسی الهی؛ همو، صحیفه‌ی نور، ج ۲۱، ص ۱۸۵
[۱۸]. همو، صحیفه‌ی نور، ج ۵، ص ۲۴۷
[۱۹]. صحیفه‌ی نور، ج ۱۴، ص ۲۳۹
[۲۰]. همان
[۲۱]. همان
[۲۲]. همان
[۲۳]. همان، ج ۲۰، ص ۲۱۴
[۲۴]. امام روح‌الله خمینی، وصیت‌نامه الهی سیاسی
[۲۵]. همان، ج ۱۲، ص ۱۲۲
[۲۶]. همان
[۲۷]. همان، ج ۱۸، ص ۲۰۴
[۲۸]. همان، ج ۱۷، ص ۲۰۲
[۲۹]. همان، ج۱۳، ص ۵
[۳۰]. همان، ج۱۷، ص۱۶۰
[۳۱]. همان، ج ۱۲، ص ۱۸
[۳۲]. همان، ج ۱۲، ص ۱۱۷
[۳۳]. همان، ج ۱۸، ص ۲۳۱
[۳۴]. همان، ج ۱۲، ص ۲۵۵
[۳۵]. همان، ج ۱۸، ص ۲۷۳
[۳۶]. همان، ج ۱۳، ص ۲
[۳۷]. همان، ج ۱۷، ص ۱۸۷
[۳۸]. همان، ج ۸، ص ۱۰۶

برچسب ها

نوشته های مشابه

بستن
بستن