امنیت مردم پایه در تحقق آرمان‌های گام دوم انقلاب

انقلاب اسلامی به دنبال تحقق آرمان هایی همچون عدالت، آزادی، معنویت، رسیدگی به مستضعفان بوده و هست. تحقق این آرمان‌ها تا زمانی که یک نظام طاغوتی بر مسند سیاسی کشور، حکومت داشت، امری محال می‌نمود. با پیروزی انقلاب اسلامی، بسترهای لازم برای تحقق این آرمان فراهم شد. در گام دوم انقلاب باید این آرمان ها از سطح ذهن و گفتار، برای تک تک اجزا و افراد جامعه تبدیل به یک مطالبه شود.


گروه فرهنگ و جامعه اندیشکده برهان

گام دوم مسیر پیشرفت به سمت آرمان هایی است که انقلاب برای تحقق آنها شکل گرفت. آرمان هایی از جنس عدالت، آزادی. هویت انقلاب را این آرمان ها شکل میدهند. در چهل سال اول انقلاب گام نخست یعنی نظام سازی برداشته شد. اما در گام دوم رهبر انقلاب رسالت دغدغه مندان آینده انقلاب را در بیانیه گام دوم جامعه پردازی و تمدن سازی بیان نمودند.

ایشان در بیانیه گام می‌فرمایند: «انقلاب پُرشکوه ملّت ایران که بزرگ‌ترین و مردمی‌ترین انقلاب عصر جدید است، تنها انقلابی است که یک چلّه‌ی پُرافتخار را بدون خیانت به آرمانهایش پشت سر نهاده و در برابر همه‌ی وسوسه‌هایی که غیر قابل مقاومت به نظر میرسیدند، از کرامت خود و اصالت شعارهایش صیانت کرده و اینک وارد دوّمین مرحله‌ی خودسازی و جامعه‌پردازی و تمدّن‌سازی شده است»[۱] اما جامعه پردازی و تمدن سازی که رهبر انقلاب به عنوان هدف گزاری اصلی گام دوم معرفی نموده اند به چه معنا بوده است؟

جامعه  پردازی به مثابه تحقق آرمان ها در بستر اجتماع

انقلاب اسلامی به دنبال تحقق آرمان هایی همچون عدالت، آزادی، معنویت، رسیدگی به مستضعفان بوده و هست. تحقق این آرمان‌ها تا زمانی که یک نظام طاغوتی بر مسند سیاسی کشور، حکومت داشت، امری محال می‌نمود. با پیروزی انقلاب اسلامی، بسترهای لازم برای تحقق این آرمان فراهم شد. در گام دوم انقلاب باید این آرمان ها از سطح ذهن و گفتار، برای تک تک اجزا و افراد جامعه تبدیل به یک مطالبه شود.  شاخص گذاری‌ها و انتخاب‌ها بر اساس همین معیارها صورت پذیرد. گام دوم فرصت محقق کردن این آرمان‌ها در بستر جامعه است. فرصتی برای حرکت از جامعه‌ای که در آن ارزش های غربی جایشان را به ارزش‎‌های اسلامی بدهند.

تمدن سازی نتیجه جامعه پردازی

رهبر انقلاب دو حوزه جامعه پردازی و تمدن سازی را دوشادوش هم در بیانیه گام دوم ذکر نموده اند. در مرحله جامعه پردازی آرمان ها به مطالبات عمومی جامعه تبدیل می‌شود. اما تحقق عملی آرمان در بستر وجود ساختارهای مناسب مقدور خواهد بود. لذا اینجاست که رهبر انقلاب میان مرحله جامعه پردازی و تمدن سازی یک رابطه ضروری برقرار دانسته‌اند. از این منظر شرط تمدن سازی، جامعه پردازی است. وقتی جامعه در سدد تحقق عملی آرمان‌ها بر آید، برای آرمان ها دست به بستر سازی میزند. بستر سازی عملی برای تحقق آرمان ها در بستر اجتماعی همان تمدن سازی است.

 

نقش مردم در گام دوم انقلاب

نقش مردم در انقلاب اسلامی در دو حوزه کلی قابل بررسی است. حوزه نخست، نقش آفرینی در شکل گیری انقلاب اسلامی و حوزه دوم نقش آفرینی در استمرار انقلاب تا رسیدن به اهداف. در این بخش نخست به اجمال به نقش مردم در شکل گیری انقلاب اشاره کرده و سپس نقش مردم در گام دوم انقلاب را توضیح خواهیم داد.

نقش مردم در شکل گیری انقلاب

در تاریخ انقلاب‌های جهان، انقلاب اسلامی ایران یکی از کمترین تعداد تلفات انسانی را نسبت به حجم و گستره‌اش در طول دوران انقلاب را به خود اختصاص داده است. این خود نشانه‌ای بر مردمی بودن این انقلاب است. امام خمینی (ره) یکی از اصلی ترین علل پیروزی انقلاب را به میدان آمدن مردم می‌دانند. از منظر ایشان در جریان انقلاب اسلامی، همه اقشار مردم از بازاری و دانشگاهی و طلاب علوم دینی و سایر اصناف دوشادوش هم پا در میدان نهادند. حتی ارتش هم که یکی از نزدیک ترین ساختارها به نظام پهلوی بود در جریان انقلاب، به مردم پیوست. اینجاست که باید کنش‌گر اصلی  در شکل گیری نظام اسلامی را مردم دانست.

نقش مردم در گام دوم انقلاب

در گام دوم نیز رهبر انقلاب مردم را بازیگر اصلی تحقق اهداف بلند این بیانیه معرفی می‌کنند. اساسا در نظام اسلامی، میان مردم و حکومت یک رابطه دو طرفه وجود دارد. مردم نسبت به حکومت وظایفی بر عهده داشته و حکومت هم حقوق و وظایفی از مردم را باید تامین کند. در نظام اسلامی این گونه نیست که تنها حکومت نسبت به مردم مسئول باشد. مردم نیز نسبت به حکومت مسئول هستند. در همین چارچوب تحقق اهداف و آرمان ها نیز امری نیست که حکومت به تنهایی توانایی تحقق آن را داشته باشد. میان مردم و حکومت در گام دوم یک تقسیم وظیفه وجود دارد. البته باید توجه داشت که این تقسیم میان مردم و حکومت یک تقسیم صرفا اعتباری است. وگرنه در منظومه فکری رهبر انقلاب حکومت با مردم دوئیت نداشته و هر یک حیثیتی از یک امر هستند.

امنیت بستر تحقق آرمان ها در گام دوم انقلاب

نقش آفرینی مردم در تحقق آرمان های گام دوم انقلاب، در بستر خاصی امکان پذیر است. بستری که امنیت یکی از مولفه های اصلی آن به شمار میرود. از منظر رهبر معظم انقلاب امنیت یکی از بسترهای اصلی تحقق هرگونه پیشرفت و تغییر در نظام اسلامی است. اساسا ایشان تحقق اهداف در نظام اسلامی بدون وجود امنیت را امری غیر ممکن می‌دانند. هر چند در متن بیانیه گام دوم، به طور صریح اشاره مبسوطی به امنیت و نقش آن در تحقق اهداف بیانیه صورت نگرفته است. اما شناخت منظومه فکری ایشان این دلالت را به همراه خواهد داشت که یکی از بسترهای ضروری برای گام دوم، مسئله امنیت است.

اما این جا پرسشی پررنگ میشود؟ امنیت با چه مبنایی در این مبحث طرح شده است؟ آیا همان امنیتی که در نظام های سرمایه داری برای حفظ و حراست از منافع سرمایه داران و غارت مظلومان مطرح شده  یا تفسیری متفاوت از امنیت در این جا مد نظر است؟ آنچه مسلم است اسلامی بودن مبنای امنیت در منظومه رهبر انقلاب است. بر این اساس میتوان مولفه های زیر را اساسی ترین مولفه های تقوا، عدالت، رعایت حرمت و حقوق انسانها و دفاع از مظلومان و محرومان وبرخورد با مفسدان و مجرمان وبزهکاران و رفع فقر، ناامنی رفاه و معیشت مردم و حفظ آزادیهای مشروع و حاکمیت عادلانه و معیارهای انسانی و الهی را محوری‌ترین مولفه های امنیت در منظومه فکری رهبری انقلاب به شمار آورد.

تعریف امنیت

در واقع امنیت، در بستر یک سری دارایی های مادی و معنوی معنا می‌یابد. دارایی‌هایی که بقا و استمرار آن‌ها برای یک ساختار یا جامعه دارای اهمیت است. به نحوی که در معرض خطر قرار گرفتن این دارایی‌ها موجودیت آن جامعه یا ساختار را تحدید میکند. در اصطلاح علم جامعه شناسی این دارایی های مادی و معنوی را ارزش مینامند. ارزش ها مولفه های هویت ساز یک جامعه به شمار میروند. به نحوی که از بین رفتن ارزش ها در واقع از بین رفتن هویت جامعه است.

امنیت مردم پایه، نظریه ای برای گام دوم انقلاب

در بخش قبلی به نقش امنیت در تحقق گام دوم انقلاب پرداختیم. اکنون به این مساله میپردازیم که چه الگوی امنیتی میتواند با کمترین هزینه بیشتر دست آورد امنیتی را برای نظام اسلامی تامین کند. در گام اول انقلاب اسلامی دفاع مقدس یکی از سخت ترین، بحران های امنیتی را پیش روی انقلاب اسلامی نهاد. بحرانی که در آن صدام حسین با پشتیبانی مالی و لجستیکی قدرت های بزرگ دنیا، برای از بین بردن نهال نوپای انقلاب به مرزهای جنوبی ایران حمله کرد. با توجه به فضای حاکم بر کشور و قدرت ارتش بعث، نیروی نظامی ایران جز کاهش سرعت پیشروی نیروهای عراقی کار دیگری از پیش نبرد.

امام خمینی در این برهه فرمان شکل‌‎گیری هسته‌های اولیه مقاومت‌های مردمی در شهرهای جنوبی را صادر کردند. با ورود مردم به عرصه جنگ، معادلات به صورت کامل تغییر کرد. نواحی اشغال شده پس گرفته شد. در طول تاریخ معاصر ایران، تنها در دفاع مقدس بود که کشور مهاجم نتوانسته بود در طول جنگ، حتی یک وجب از خاک ایران را به اشغال خود درآورد. راز این موفقیت در نگاه تحلیل‌گران، مردمی کردن جنگ بود. تمام اقشار مردم برای دفع متجاوز به میدان آمده و نیروی خود را بسیج کردند.

همین رویه به یک الگو در طول تاریخ بعد از دفاع مقدس برای تامین امنیت بدل شد. حتی کمیته‌های انقلاب را نیز می‌توان در ذیل همین الگوی مردمی کردن امنیت مورد واکاوی قرار داد. رهبر انقلاب با تکیه بر همین تجارب بر این باوراند که هرجا مردم به معنای حقیقی کلمه به میدان آمده‌اند، انقلاب پیشرفته کرده است. برای نمونه در عرصه علم این مردم بودند که با حضور خود توانستند گام های بلندی در این راستا بردارند. یا در عرصه مقابله با بحران‌های سیاسی با هم حضور فعال مردم در میدان های مختلف باعث دفع فتنه ها و بحران ها گردیده است.

با الهام از این رویکرد، میتوان الگوی مطلوبی که با کمترین هزینه بیشترین دست آورد را برای نظام اسلامی در عرصه امنیتی به بار آورد، رویکرد امنیت مردم پایه است. در این رویکرد مردم نقش اساسی در برقراری امنیت ایفا می‌کنند. همان رویکردی که در گام اول و پس از پیروزی انقلاب توانست فضای سراسر هرج و مرج سالهای اولیه را سامان دهد، می‌تواند بستر لازم برای تحقق آرمان‌ها در گام دوم را فراهم کند.

 

 

جمع بندی و نتیجه گیری

در گام اول انقلاب، با روی کار آمدن نظام اسلامی و کنار زدن نظام طاغوتی فرصتی مغتنم برای تحقق آرمان‌های بلندی هم چون عدالت، آزادی، معنویت در بستر جامعه فراهم شد. با تکیه بر همین دستآورد رهبر معظم انقلاب گام دوم را فرصت جامعه سازی و تمدن پردازی دانسته‌اند.

در این گام آرمان‌هایی که تا پیش از این صرفا در ساحت ذهن و در بین نظریه پردازان نظام اسلامی، مطرح بوده، باید در بستر جامعه تحقق یافته و زمینه‌های لازم برای شکل گیری تمدن نوین اسلامی را فراهم کند. از منظر رهبر انقلاب بدون تحقق اجتماعی آرمان‌ها اساسا فرصتی برای شکل گیری یک تمدن به وجود نخواهد آمد.

اما جامعه پردازی و تمدن نوین بدون شکل گیری بسترهای لازم محقق نخواهد شد. یکی از بسترهای ضروری در منظومه فکری رهبر انقلاب بحث از امنیت است. از منظر ایشان، بدون امنیت تحقق هرگونه پیشرفت در نظام اسلامی منتفی است.

اما پرسش اساسی در گام دوم شیوه تحقق امنیت به نحوی است که با کمترین هزینه بیشتری دست آورد برای نظام اسلامی حاصل شده و امکان تحقق گام دوم، فراهم شود. با الهام گیری از تجربه دفاع مقدس به عنوان بزرگترین بحران امنیتی در گام نخست انقلاب، می‌توان به یک الگوی امنیتی قابل اتکا در گام دوم انقلاب دست یافت.

در طول سال های دفاع مقدس یکی از ابتکارات امام خمینی (ره) مردمی کردن جنگ بود. ایشان شرکت در جنگ را به عنوان یک وظیفه برای هر ایرانی که توان شرکت در این میدان را دارد، طرح نمودند، با مردمی شدن جنگ، معادلات به کلی عوض شد. علاوه بر بازپسگیری اراضی از دست رفته، نظام بعث در مقابل نیروی دفاعی ایران دچار انفعال شد. تا جایی که بسیاری معتقند قطعنامه ۵۹۸ به درخواست ارتش بعث توسط سازمان ملل به ایران پیشنهاد شد.

با تکیه بر همین اندوخته در گام اول انقلاب، یک الگوی امنیتی مردم پایه در گام دوم می‌توانست تمام نیازهای امنیتی برای تحقق آرمان ها را فراهم کند. رهبر معظم انقلاب معتقدند، هرجا در طول تاریخ انقلاب اسلامی مردم به میدان آمده‌اند، نه تنها موانع از سر راه برداشته شده، بلکه پیشرفت های بزرگی نیز حاصل شده. بر همین اساس به نظر می‌رسد الگوی امنیتی مردم پایه الگویی است که با کمترین هزینه، بیشتر دست آورد را برای انقلاب اسلامی در گام دوم به همراه خواهد داشت.

[۱] بیانیه گام دوم

برچسب ها

نوشته های مشابه

بستن
بستن