به مناسبت برگزاری نمایشگاه کتاب(2)؛
روح فروشگاهی در کالبد نمایشگاه کتاب
نمایشگاه کتاب تهران مانند جنینی نارس به واقعیت‏های تلخ و گزنده‌ی نشر و کتاب‌خوانی متصل شده و تعریف هویتی شفاف برای این جنین بدون رشته‌ای که او را به پشت پرده‌ی نشر و کتاب‌خوانی وصل می‏کند، ممکن نیست.
گروه فرهنگی-اجتماعی اندیشکده برهان/ حسن فرامرزی؛ بسیاری از تحلیل‏هایی که درباره‌ی نمایشگاه کتاب تهران صورت می‏گیرد و در مقدمه چینی و نتیجه‏گیری سر از بی‌راهه در می‏آورد، از یک غلفت بزرگ رنج می‏برند و در نظر نمی‏گیرند که نمی‏توان هویتی مستقل از واقعیت‏های نشر کشور و وضعیت کتاب و کتاب‌خوانی برای نمایشگاه کتاب تهران تعریف کرد.
 
نمایشگاه کتاب تهران مانند جنینی نارس به واقعیت‏های تلخ و گزنده‌ی نشر و کتاب‌خوانی متصل شده و تعریف هویتی شفاف برای این جنین بدون رشته‌ای که او را به پشت پرده‌ی نشر و کتاب‌خوانی وصل می‏کند، ممکن نیست.
 
نمایشگاه کتاب تهران را نمی‏توان جزیره‏ای دور افتاده از چالش‏های عرصه‌ی کتاب دانست، وقتی حتی ناشران معتبر ما در طول سال خروش چندان مناسبی ندارند نباید به آن‌ها حق داد به نمایشگاه کتاب تهران به چشم یک فروشگاه بزرگ نگاه کنند و در صدد رفع و جبران بخشی از کمبودهای مالی‏شان باشند؟
 
اما از طرف دیگر آیا این خواست، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را هر سال به عقب نشینی بیش‌تر و بازگذاشتن دست کاسب‏کارانی که با نقاب و لباس یک انتشارات درنمایشگاه حاضر می‏شوند و فله‏ای کتاب می‏فروشند، وادار نمی‏کند؟ کتاب‏هایی که هیچ ارزش علمی، دینی، ادبی و هنری ندارند. با این وضعیت اگر کسی می‏خواهد کمی غبار روزمرگی و آمارسازی‏ها را بتکاند و برای به سامان کردن نمایشگاه کتاب تهران آستین‏ها را بالا بزند و جراحی بزرگی در این حوزه صورت دهد به ظاهر چاره‏ای ندارد جز آن که اول از همه دنبال اصلاح پشت صحنه‌ی این نمایشگاه که همان واقعیت‏های تلخ نشر و کتاب‌خوانی است، باشد.
 
نمایشگاه کتاب تهران گرفتار عملکردسازی و جداول اعداد
 
امروز، بیماری فراگیر آمارسازی و اتکای بیش از حد به پارامترهای کمی و اشتیاق وافر میدان به عملکردسازی در قالب جداولی با اعداد درشت‏تر دامن نمایشگاه کتاب تهران را نیز گرفته است. اگر نمایشگاه کتاب تهران را بزرگ‌ترین رخداد فرهنگی کشور در حوزه‌ی کتاب بدانیم که به ظاهر هم این‌گونه است طبیعتاً متن و حاشیه‏های این نمایشگاه باید در خدمت تأثیرگذاری بر میزان مطالعه و بهبود وضعیت کتاب‌خوانی باشد.
 
آیا تاکنون ارزیابی‏هایی در این خصوص صورت گرفته، یا نه همه‌ی حواس‌‏ها معطوف به تعداد بازدیدکنندگان و آمار غرفه‏های شرکت کننده بوده است؟
 
اگرچه در تمامی دوره‏های برگزاری نمایشگاه کتاب تهران از عنوان «نمایشگاه» و نه «فروشگاه» یا «هایپرمارکت» و «سوپر مارکت» استفاده شده اما به اذعان بسیاری از کارشناسان و اهالی کتاب کارکرد نمایشگاهی این رخداد فرهنگی با چارچوب‏های تعریف شده برای یک نمایشگاه کتاب فاصله‌ی زیادی دارد.
 
آیا مسؤولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از تجارت، چالش‏ها و انتقادهای دور پیشین نمایشگاه برای اصلاح رویه‏ها در دور بعدی نمایشگاه استفاده می‏کنند یا این که مدیر بعدی مثل بسیاری از مدیران سایر بخش‏ها ترجیح می‏دهد دوباره چرخ را اختراع کند؟
 
آیا آسیب شناسی نمایشگاه‏های کتاب در دستور کار مسؤولان و مدیران فرهنگی از جمله وزارت ارشاد قرار دارد؟ اگر این‏گونه است چرا بازتابی از نتایج این آسیب شناسی‏ها حداقل در رسانه‏ها دیده نمی‏شود.
 
قرار بود نمایشگاه باشد
 
اگرچه در تمامی دوره‏های برگزاری نمایشگاه کتاب تهران از عنوان «نمایشگاه» و نه «فروشگاه» یا «هایپرمارکت» و «سوپر مارکت» استفاده شده اما به اذعان بسیاری از کارشناسان و اهالی کتاب کارکرد نمایشگاهی این رخداد فرهنگی با چارچوب‏های تعریف شده برای یک نمایشگاه کتاب فاصله‌ی زیادی دارد. برنامه‏های نمایشگاه کتاب تهران در تمامی دوره‌های برگزاری آن به گونه‏ای طراحی و ارایه شده که در عمل وجه‌ی فروشگاهی آن را برجسته، کرده است.
 
گو این که در سال‏های گذشته تلاش شد با برگزاری نشست‏های پراکنده‏ای در حوزه‌ی کتاب و دعوت از اهالی قلم و فعالان نشر این گونه وانمود شود که «ما در حال برگزاری نمایشگاه هستیم» مثال دیگر اختصاص غرفه‏هایی به کتاب‏های خارجی و نه حضور واقعی ناشران خارجی است، تا صرفاً عنوان بین‏المللی بر پیشانی نمایشگاه کتاب تهران بنشیند اما با این همه چه کسی که نداند وزن، اعتبار و اقبال به این برنامه‏ها در برابر آن وجه‌ی فروشگاهی چه‌قدر کم مایه و کم اثر بوده است البته متولیان برگزاری نمایشگاه هم هیچ ابایی ندارند از این که اعلام کنند چه اشکالی دارد نمایشگاه کتاب تهران، فروشگاه هم باشد و درست‏تر این است که بگویند بد نیست فروشگاه کتاب تهران کمی هم حالت نمایشگاهی داشته باشد.
 
نمایشگاه 24 ساله شد اما از بلوغ، خبری نیست
 
هم‌چنان که گفته شد، نمایشگاه کتاب تهران به تنهایی وزن تمامی نابسامانی‏های عرصه‌ی کتاب را به دوش می‏کشد پس بی‏انصافی است که شلاق نقد را صرفاً بر گرده‌ی نمایشگاه فرود بیاوریم. این که چرا نمایشگاه کتاب تهران امروز به سن 24 سالگی‏اش رسیده اما از بلوغ خبری نیست را نه صرفاً در نمایشگاه بلکه در پشت صحنه‌ی آن باید جست‌وجو کرد البته پشت صحنه‌ی نمایشگاه کتاب تهران تقریباً مانند تمامی پشت صحنه‌ها چندان زیبا، منظم و بر اساس قاعده نیست.
 
مجال گفت‏وگو بماند برای نمایشگاه کتاب فرانکفورت
 
چندی پیش با یکی از ناشران ایرانی صحبت می‏کردم، این ناشر در خلال صحبت‏هایمان به موضوعی اشاره کرد که هم وجه‌ی کمیک داشت و هم به شدت تراژدیک، درست مثل نمایشگاه کتاب که کالبد آن نمایشگاهی است اما روح فروشگاهی در آن جریان دارد.
 
این ناشر می‏گفت باور می‏کنید ما ناشران ایرانی از بس در نمایشگاه کتاب تهران سرمان به فروش کتاب گرم است، فرصتی برای نشست با هم و تبادل تجربیات نداریم، وقتی از او پرسیدم پس شما ناشران کجا هم‌دیگر را می‏بینید و یک دل سیر با هم حرف می‏زنید گفت: «نمایشگاه کتاب فرانکفورت و بولونیا»، آن‏جا تا دلتان بخواهد سرمان خلوت است.*
 
*حسن فرامرزی، کارشناس مسایل فرهنگی-اجتماعی/انتهای متن|

کد مطلب: 10602  |  تاريخ: ۱۳۹۷/۲/۱۶  |  ساعت: ۱۱ : ۱۱

نظرات ارسال شده
سفير فيلم
تبيين
پايگاه رصد انديشه‏هاي استرات‍‍ژيك
پايگاه هسته‏اي ايران