7646 چه کسی برای اولین بار گفت: نفت ملی ایران؟ دکتر مصدق اولین فرد در ارائه‌ی پیشنهاد ملی کردن نفت ایران نبود. وی حتی سابقه‌ی مخالفت با ملی کردن نفت را در کارنامه‌ی خود دارد. در واقع در برهه‌ی ملی شدن نفت، دکتر مصدق سوار موجی شد که به‌وسیله‌ی دیگران راه افتاده بود و البته در مسیر ملی کردن نفت ایران، زحمات زیادی متحمل شد. <div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px"><b>گروه تاریخ/رامین مددلو؛<span class="Apple-converted-space">&nbsp;</span></b>&laquo;یک پیرمرد نورانی به خواب من آمد و به من گفت نفت را ملی کن.&raquo;<a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftn1" style="text-decoration: none" name="_ftnref1"><span><span dir="ltr"><span><span>[1]</span></span></span></span></a>این یک خط می&zwnj;توانست سرخط اخبار ایران در سال 1330 باشد. این دو جمله، پاسخ مصدق بود به این پرسش که چه کسی در کمیسیون نفت مجلس شانزدهم، اول&zwnj;بار گفت نفت ملی شود؟</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px"><b>&nbsp;</b></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">بیایید این دو جمله&zwnj;ی مصدق را با اسناد باقی&zwnj;مانده از آن دوران محک زنیم. ابتدا از کمیسیون نفت شروع می&zwnj;کنیم. حسین مکی در کتاب سیاه&zwnj;می&zwnj;نویسد: حائری&zwnj;زاده در جلسه&zwnj;ی چهارم کمیسیون نفت در سوم مهر 1329 گفت: اگر راه حکمیت و راه&zwnj;های دیگر نداشته باشیم، باید منابع نفت خودمان را ملی کنیم.<a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftn2" style="text-decoration: none" name="_ftnref2"><span><span dir="ltr"><span><span>[2]</span></span></span></span></a></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">در تصدیق بیان آقای مکی،شهید آیت نیز در کتاب چهره&zwnj;ی حقیقی مصدق&zwnj;السلطنه&zwnj;معتقد بود اولین کسی که در کمیسیون نفت، پیشنهاد ملی شدن نفت را داد، حائری&zwnj;زاده بود، نه مصدق.<a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftn3" style="text-decoration: none" name="_ftnref3"><span><span dir="ltr"><span><span>[3]</span></span></span></span></a></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">می&zwnj;توان گفت این دو با دکتر مصدق مخالف بودند و استناد به سخنان آن&zwnj;ها مصداق یک&zwnj;طرفه به قاضی رفتن است. با قبول این مسئله، باید در میان نوشته&zwnj;های هواداران دکتر مصدق به دنبال اولین نفر بگردیم و چه کسی بهتر از خود مصدق؟</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">نکته&zwnj;ای که جاافتاده این است که دکتر مصدق با امضای ورقه&zwnj;ی حاوی این پیشنهاد، در آن جلسه مخالفت می&zwnj;کند.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px" align="center"><b><div class="inbodySotitr" style="width: 620px; float: right"><div class="sotText" style="border-bottom: rgb(157,137,92) 2px solid; text-align: justify; border-left: rgb(157,137,92) 2px solid; padding-bottom: 5px; padding-left: 5px; width: 606px; padding-right: 5px; font-family: 'B nazanin', Arial; font-size: 13px; border-top: rgb(157,137,92) 2px solid; border-right: rgb(157,137,92) 2px solid; padding-top: 5px"><div dir="rtl" align="center"><span style="color: rgb(255,102,0)"><b>دکتر مصدق در خاطراتش فکر ملی کردن نفت را به دکتر حسین فاطمی نسبت می&zwnj;دهد. به این شرح که در سال 1328 جلسه&zwnj;ای در خانه&zwnj;ی حاج محمود نریمان با حضور آیت&zwnj;الله کاشانی و اعضای جبهه&zwnj;ی ملی تشکیل می&zwnj;شود و در آن جلسه، دکتر فاطمی ملی کردن نفت را پیشنهاد می&zwnj;دهد و اعضا پیشنهاد وی را قبول می&zwnj;کنند.</b></span></div></div></div></b></div><div dir="rtl" style="text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px" align="center"><b>&nbsp;</b></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">معلوم می&zwnj;شود که در سال 1329، دو نفر در طیف جبهه&zwnj;ی ملی هستند که صفت اولین نفر را یدک می&zwnj;کشند: حائری&zwnj;زاده و دکتر حسین فاطمی.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">دکتر مصدق در خاطراتش فکر ملی کردن نفت را به دکتر حسین فاطمی نسبت می&zwnj;دهد.<a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftn4" style="text-decoration: none" name="_ftnref4"><span><span dir="ltr"><span><span>[4]</span></span></span></span></a><span class="Apple-converted-space">&nbsp;</span>به این شرح که در سال 1328 جلسه&zwnj;ای در خانه&zwnj;ی حاج محمود نریمان، با حضور آیت&zwnj;الله کاشانی و اعضای جبهه&zwnj;ی ملی تشکیل می&zwnj;شود و در آن جلسه، دکتر فاطمی ملی کردن نفت را پیشنهاد می&zwnj;دهد و اعضا پیشنهاد وی را قبول می&zwnj;کنند.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">باز به سال 1328 رجوع می&zwnj;کنیم. در تیرماه این سال، در مجلس پانزدهم، قرارداد نفتی جدید ایران و انگلیس با عنوان گس-گلشاییان برمبنای قرارداد 1933 مطرح می&zwnj;شود. مصدق به مجلس پانزدهم راه نیافته است، ولی حسین مکی به دنبال آن است که با به صحنه آوردن مصدق، پشتوانه&zwnj;ی مخالفان قرارداد را افزون کند. مصدق پیشنهاد مکی را نمی&zwnj;پذیرد، ولی نامه&zwnj;ای در این&zwnj;باره به مجلس می&zwnj;نویسد. وی در این نامه از اینکه مجلس او را به&zwnj;عنوان مشاور در کمیسیون&zwnj;ها دعوت نکرده گله نموده و سپس در مورد یکی از اصل&zwnj;های قرارداد مبنی بر شیوه&zwnj;ی پرداخت شش شیلینگ حق&zwnj;الامتیاز توضیح خواسته است.<a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftn5" style="text-decoration: none" name="_ftnref5"><span><span dir="ltr"><span><span>[5]</span></span></span></span></a></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">به عبارت بهتر، مصدق در این نامه نه با قرارداد مخالفت کرده و نه از ملی کردن نفت سخنی گفته است.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">در بهمن&zwnj;ماه این سال، مصدق در مجلس شانزدهم پیام آیت&zwnj;الله کاشانی را، که پس از بازگشت از تبعید لبنان نگاشته بود، قرائت می&zwnj;کند. آیت&zwnj;الله در این پیام عنوان می&zwnj;دارد که نفت ایران متعلق به ملت ایران است.<a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftn6" style="text-decoration: none" name="_ftnref6"><span><span dir="ltr"><span><span>[6]</span></span></span></span></a></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">در این سال نیز نام آقایان حائری&zwnj;زاده، عبدالقدیر آزاد، مظفر بقایی، حسین مکی، معظمی، امیرتیمور و نیز آیت&zwnj;الله کاشانی به&zwnj;عنوان مخالفان قرارداد نفتی جدید با انگلیس و نیز ملی کردن نفت (از سوی آیت&zwnj;الله کاشانی) ثبت می&zwnj;شود، ولی سخنی از مخالفت مصدق با قرارداد نفتی جدید نیست، چه رسد به ملی کردن نفت.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">به سال 1327 می&zwnj;رویم. در مردادماه این سال، آیت&zwnj;الله کاشانی در خطبه&zwnj;ی نماز عید فطر، سخن از استیفای حقوق ملت ایران از شرکت نفت ایران و انگلیس می&zwnj;راند و در بهمن آن سال، علیه شرکت نفت بیانیه&zwnj;ای صادر کرده و در آن خواهان لغو امتیاز می&zwnj;شود. این بیانیه موجب تبعید آیت&zwnj;الله کاشانی به لبنان می&zwnj;شود.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">باز به عقب برمی&zwnj;گردیم، به سال 1326. در این سال، قوام قرارداد نفتی ایران-شوروی را که به قرارداد نفتی قوام-سادچیکف معروف بود، تقدیم مجلس پانزدهم می&zwnj;کند. مجلس با هماهنگی قوام، این قرارداد را رد می&zwnj;کند و به جای آن، طرحی به سرپرستی دکتر رضازاده شفق تهیه و تصویب می&zwnj;شود که می&zwnj;توان آن را شروع مبارزه&zwnj;ی پارلمانی با استعمار شرکت نفت جنوب دانست. بند &laquo;هـ&raquo; این قرارداد بیان می&zwnj;داشت: دولت موظف است درباره&zwnj;ی امتیازهای موجود، به&zwnj;خصوص شرکت نفت جنوب، برای احقاق حق ایران، اقدامات لازمه را به عمل آورد و مجلس را از نتیجه&zwnj;ی مذاکرات مطلع کند.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">در این سال نیز نامی از مصدق در میان نیست. پس مصدق کجا وارد جریانات نفت می&zwnj;شود؟</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">به مجلس چهاردهم و سال 1323رجوع می&zwnj;کنیم. پس از تمایل شرکت&zwnj;های آمریکایی به اخذ امتیاز نفتی و مخالفت انگلیس و شوروی از خارج و نمایندگان توده&zwnj;ای از داخل، شوروی تلاش کرد امتیاز نفت شمال ایران را از آن خود کند. مصدق در نطقی در این&zwnj;باره واکنش نشان داد:</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">دولت اتحاد جماهیر شوروی به نفت احتیاج دارد و دولت ایران هم در عالم مجاورت نباید نفت خود را با دیگران معامله کند. من تصور می&zwnj;کنم که در این مجلس چنین پیشنهادی بگذرد؛ یعنی دولت ایران متعهد شود که در مدت معلوم در قرارداد، مازاد نفت معادن شمال را به نرخ متوسط بین&zwnj;المللی که در هر سال معین می&zwnj;شود به دولت شوروی بفروشد.<a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftn7" style="text-decoration: none" name="_ftnref7"><span><span dir="ltr"><span><span>[7]</span></span></span></span></a></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">پس مصدق در برابر احتمال واگذاری امتیاز نفت به شرکت&zwnj;های آمریکایی واکنشی نشان نمی&zwnj;دهد و درباره&zwnj;ی احتمال واگذاری امتیاز نفت شمال به شوروی واکنشی محتاطانه، که هر دو سو را نگه دارد، ارائه می&zwnj;دهد.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">در ادامه، مصدق از طریق یکی از نمایندگان توده&zwnj;ای، با جلب رضایت سفیر شوروی، طرحی به مجلس پیشنهاد می&zwnj;کند که با تصویب آن، امکان واگذاری امتیاز نفت به دول خارجی از سوی دولت، پس از تصویب طرح ملغی می&zwnj;گردد. پس از تصویب این طرح، که به قانون تحریم امتیازات معروف می&zwnj;شود و در آن دوره به خیال خام شوروی در اخذ امتیاز نفت شمال ضربه می&zwnj;زند، آقای رحیمیان نماینده&zwnj;ی قوچان، طرح زیر را به مجلس تقدیم می&zwnj;کند:</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">ماده واحده: مجلس شورای ملی ایران امتیاز نفت جنوب را، که در دوره&zwnj;ی استبداد به شرکت دارسی واگذار شده و در موقع دیکتاتوری آن را نیز تمدید و تجدید نموده&zwnj;اند، به موجب این قانون الغاء می&zwnj;نمایند.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px"><div class="inbodySotitr" style="width: 620px; float: right"><div class="sotText" style="border-bottom: rgb(157,137,92) 2px solid; text-align: justify; border-left: rgb(157,137,92) 2px solid; padding-bottom: 5px; padding-left: 5px; width: 606px; padding-right: 5px; font-family: 'B nazanin', Arial; font-size: 13px; border-top: rgb(157,137,92) 2px solid; border-right: rgb(157,137,92) 2px solid; padding-top: 5px"><div dir="rtl" style="text-align: center"><span style="color: rgb(255,102,0)"><b>آقای مصدق تا قبل از سال 1329 با ملی کردن نفت مخالف بودند و یا حداکثر با انعقاد قرارداد با شوروی مخالف و طرفدار انعقاد قرارداد با وضع بهتر با غرب بود. پیش از وی نیز ابتدا آقای رحیمیان و آیت&zwnj;الله کاشانی و پس از آن، آقایان فاطمی و حائری&zwnj;زاده پیشنهاد ملی کردن نفت ایران را داده&zwnj;اند.</b></span></div></div></div></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">و از آقای مصدق درخواست یاری می&zwnj;کند. ولی دکتر مصدق با این طرح مخالفت کرده و بیان می&zwnj;دارد: نمی&zwnj;توانیم قرارداد را یک&zwnj;طرفه فسخ کنیم.<a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftn8" style="text-decoration: none" name="_ftnref8"><span><span dir="ltr"><span><span>[8]</span></span></span></span></a></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">پس در سال 1323 نیز آقای مصدق با ملی کردن نفت مخالفت می&zwnj;نمایند. پیش از طرح موضوع نفت شمال در مجلس، در خردادماه این سال، آیت&zwnj;الله کاشانی توسط نیروهای انگلیسی دستگیر و به اراک اعزام می&zwnj;شود. ایشان در اراک به بازجو می&zwnj;گوید: اگر زنده ماندم و از زندان آزاد شدم، کاری می&zwnj;کنم که این ملت مسلمان یک قطره نفت به انگلیس ندهند.<a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftn9" style="text-decoration: none" name="_ftnref9"><span><span dir="ltr"><span><span>[9]</span></span></span></span></a></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">تا اینجا مشخص شد آقای مصدق تا قبل از سال 1329 با ملی کردن نفت مخالف بودند و یا حداکثر با انعقاد قرارداد با شوروی مخالف و طرفدار انعقاد قرارداد با وضع بهتر با غرب بود. پیش از وی نیز ابتدا آقای رحیمیان و آیت&zwnj;الله کاشانی و پس از آن آقایان فاطمی و حائری&zwnj;زاده پیشنهاد ملی کردن نفت ایران را داده&zwnj;اند.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px"><b>انتها</b></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px"><b>&nbsp;</b></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">دکتر مصدق اولین فرد در ارائه&zwnj;ی پیشنهاد ملی کردن نفت ایران نبود. ایشان حتی سابقه&zwnj;ی مخالفت با ملی کردن نفت ایران در سال 1323 و عدم مخالفت با قرارداد گس-گلشائیان را، که موجب ادامه&zwnj;ی قرارداد 1933 می&zwnj;شد، در کارنامه&zwnj;ی خود دارد. دکتر مصدق سوار موجی شد که توسط دیگران راه افتاده بود و البته در مسیر ملی کردن نفت ایران زحمات زیادی نیز متحمل شد، ولی اولین فرد نبود.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">به جای ایشان، ما به دو نام برمی&zwnj;خوریم: آقای غلامحسین رحیمیان و آیت&zwnj;الله کاشانی. با بررسی روند ملی کردن نفت ایران و شروع نمودن تاریخ بررسی از سال 1323 به جای دوره&zwnj;ی نخست&zwnj;وزیری اول دکتر مصدق، متوجه می&zwnj;شویم یک نام پی&zwnj;درپی در حال تکرار است و آن نام آیت&zwnj;الله کاشانی است. این تکرار، در ادامه&zwnj;ی روند تا کودتای 28 مرداد 1332 نیز رخ می&zwnj;دهد و این سؤال برایمان پیش می&zwnj;آید: دکتر مصدقی که اولین نفر در ارائه&zwnj;ی پیشنهاد ملی کردن نفت ایران نبود، آیا تنها رهبر و یا عالی&zwnj;ترین رهبر این روند بود؟(*)</div><div dir="rtl" style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px">&nbsp;</div><div style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px"><br clear="all" /><div id="ftn1"><div dir="rtl"><a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftnref1" style="text-decoration: none" name="_ftn1"><span dir="ltr"><span><span><span>[1]</span></span></span></span></a><font size="2">. حسینیان، روح&zwnj;الله، بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران، ص 118.</font></div></div><div id="ftn2"><div dir="rtl"><a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftnref2" style="text-decoration: none" name="_ftn2"><span dir="ltr"><span><span><span>[2]</span></span></span></span></a><font size="2">. مکی، حسین، کتاب سیاه، ج 1، ص 73.</font></div></div><div id="ftn3"><div dir="rtl"><a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftnref3" style="text-decoration: none" name="_ftn3"><span dir="ltr"><span><span><span>[3]</span></span></span></span></a><font size="2">. آیت، سید حسن، چهره&zwnj;ی حقیقی مصدق&zwnj;السلطنه، ص 61.</font></div></div><div id="ftn4"><div dir="rtl"><a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftnref4" style="text-decoration: none" name="_ftn4"><span dir="ltr"><span><span><span>[4]</span></span></span></span></a><font size="2">. مصدق، محمد، خاطرات و تألمات، ص 157.</font></div></div><div id="ftn5"><div dir="rtl"><a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftnref5" style="text-decoration: none" name="_ftn5"><span dir="ltr"><span><span><span>[5]</span></span></span></span></a><font size="2">. مکی، حسین، کتاب سیاه، ج 4، ص 42.</font></div></div><div id="ftn6"><div dir="rtl"><a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftnref6" style="text-decoration: none" name="_ftn6"><span dir="ltr"><span><span><span>[6]</span></span></span></span></a><font size="2">. دوانی، علی، نهضت روحانیون ایران، ج 2، ص 482.</font></div></div><div id="ftn7"><div dir="rtl"><a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftnref7" style="text-decoration: none" name="_ftn7"><span dir="ltr"><span><span><span>[7]</span></span></span></span></a><font size="2">. حسینیان، روح&zwnj;الله، بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران، ص 95.</font></div></div><div id="ftn8"><div dir="rtl"><a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftnref8" style="text-decoration: none" name="_ftn8"><span dir="ltr"><span><span><span>[8]</span></span></span></span></a><font size="2">. حسینیان، روح&zwnj;الله، بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران، ص 99.</font></div></div><div id="ftn9"><div dir="rtl"><a class=" FCK__AnchorC" title="" href="http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=7258#_ftnref9" style="text-decoration: none" name="_ftn9"><span dir="ltr"><span><span><span>[9]</span></span></span></span></a><font size="2">. مدنی، سید جلال&zwnj;الدین، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 1، ص 142.</font></div></div></div><p style="text-align: justify; text-transform: none; background-color: rgb(255,255,255); text-indent: 0px; margin: 4px 0px; font: 12px/20px Tahoma; white-space: normal; letter-spacing: normal; color: rgb(0,0,0); word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px"><span dir="rtl">* رامین مددلو؛<span class="Apple-converted-space">&nbsp;</span></span><span dir="rtl">کارشناس ارشد جامعه&zwnj;شناسی سیاسی/ انتهای متن/</span></p>